Krijgt de Europese Commissie voor het eerst een vrouw aan het hoofd?

De Duitse minister van Defensie Ursula von der Leyen staat voor een cruciale stemming in het Europese Parlement. Dinsdagavond moet ze de steun van 374 van de 751 parlementsleden achter zich zien te krijgen om de volgende voorzitter van de Europese Commissie te worden. Of ze die ook haalt, is lang niet zeker.

Na ellenlange onderhandelingen tussen de Europese staatshoofden en regeringsleiders viel begin juli de naam van Ursula von der Leyen uit de bus als de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. De Duitse minister van Defensie is de eerste vrouw die die eer te beurt valt. Om effectief benoemd te worden, moet het Europees Parlement de 60-jarige von der Leyen nog bekrachtigen. Dat stemt vanavond/dinsdagavond over haar voordracht. De Duitse heeft een absolute meerderheid van de zittende parlementsleden nodig, wat neerkomt op 374 stemmen. Evident wordt dat wellicht niet.

Von der Leyen komt uit de christendemocratische familie en heeft dus wellicht de steun van de 182 leden van de Europese Volkspartij EVP. Ook de liberalen van Renew Europe lijken haar voordracht te steunen: zij kregen in de onderhandelingen de nieuwe Europese Raadsvoorzitter - Charles Michel - toegestopt. De Franse president Emmanuel Macron slaagde bovendien in zijn opzet om de Spitzenkandidaten te kelderen, en kreeg een Française aan het hoofd van de Europese Centrale Bank. Maar samen hebben de liberalen en christendemocraten maar 290 zitjes. Von der Leyen moet dus ook elders stemmen zien te vinden.

De weerstand tegen von der Leyen bevindt zich vooral langs de progressieve zijde van het halfrond. De sociaaldemocraten van S&D, de tweede fractie in het parlement, is erg verdeeld. Uitgerekend de Duitse socialisten van SPD, de coalitiepartner van bondskanselier Angela Merkel, willen haar kandidatuur kelderen. Op hun 16 zitjes kan von der Leyen dus niet rekenen. Officieel omdat von der Leyen geen Spitzenkandidat was en zelfs nergens op een Europese lijst te vinden was eind mei, maar ook haar twijfelachtig parcours als minister van Defensie zou meespelen.

Maandag schrijft Politico op zijn website over een schandaal dat von der Leyen in Berlijn boven het hoofd hangt: een parlementaire onderzoekscommissie bekijkt of haar ministerie zijn boekje te buiten ging bij de aanstelling van externe consultants. Dat onderzoek gaat ook door als von der Leyen Commissievoorzitter wordt, waarschuwt een parlementslid. De Spaanse sociaaldemocraten, met 20 zetels de grootste nationale groep binnen de S&D, zijn dan weer wel geneigd de Duitse te steunen. Zij kregen met Josep Borrell de Hoge Vertegenwoordiger voor het Europees buitenlands- en veiligheidsbeleid.

Als von der Leyen gekelderd wordt, bestaat de kans dat het hele pakket met naast Borrell ook nog ECB-genomineerde Christine Lagarde in elkaar stuikt, en dat wil de Spaanse sociaaldemocratische premier Pedro Sanchez vermijden. Bij de groenen, goed voor 74 zitjes in het Europees Parlement, is de aversie tegen von der Leyen groot. Op hun steun kan ze straks wellicht niet rekenen.

In een poging om toch genoeg progressieven over de streep te trekken stuurde von der Leyen maandag nog een 8 bladzijden lange brief naar de Europese socialisten waarin ze belooft om meer ambitie aan de dag te leggen op vlak van klimaat en om het parlement toe te laten onder bepaalde voorwaarden wetgevende voorstellen in te dienen. Dat initiatiefrecht zit nu volledig bij de Europese Commissie. Eerder beloofde ze al dat de socialistische Spitzenkandidat Frans Timmermans vicevoorzitter van de Commissie mag blijven. Vraag is of dat charmeoffensief nog veel zoden aan de dijk brengt. De Duitse ging de afgelopen weken al verschillende keren langs bij de Europese fracties om steun los te weken, voorlopig zonder veel resultaat.

Het is niet de eerste keer dat een kandidaat-Commissievoorzitter het moeilijk krijgt in het Parlement. In 2009 stelden de fractieleiders de stemming over de herbenoeming van José Manuel Barroso nog uit tot september, omdat de Portugees niet meteen een meerderheid rond zijn kandidatuur wist te scharen. De nieuwe Europese Commissie schiet op 1 november uit de startblokken.